Η ιστορία της Ελιάς & του Λαδιού

Η ελιά ή ελαιόδενδρο ή λιόδεντρο (επιστ. Ελαία, Olea) είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών (Oleaceae), το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν παράγεται το ελαιόλαδο.

Η ελιά υπήρξε το σύμβολο της θεάς Αθηνάς. Κατά την μυθολογία, έδωσαν αγώνα ενώπιων του βασιλιά της Αθήνας, Κέκροπα, ο Ποσειδώνας και η Αθηνά, για την ανάληψη της προστασίας της πόλης. Οι δύο αντίπαλοι ανέβηκαν πάνω στο βράχο της Ακρόπολης, όπου ήρθαν και οι άλλοι δέκα θεοί από τον Όλυμπο για να κάνουν τον δικαστή στη διαφωνία των δυο θεών, ενώ ο Κέκροπας παρίστατο ως μάρτυρας.
Πρώτος ήρθε ο Ποσειδώνας, στάθηκε στη μέση του βράχου και με την τρίαινά του έδωσε ένα δυνατό χτύπημα στο έδαφος.
Αμέσως ξεπήδησε ένα κύμα αλμυρού νερού που σχημάτισε μια μικρή λίμνη που την ονόμασαν "Ερεχθηίδα" θάλασσα. Μετά ήρθε η σειρά της Αθηνάς να παρουσιάσει το δώρο της και αφού κάλεσε τον Κέκροπα για μάρτυρα, φύτεψε μια ελιά πάνω στο βράχο, που ξεπετάχτηκε γεμάτη καρπό. Το δέντρο αυτό σωζόταν για πολλά χρόνια αργότερα. Μετά από το δώρα της Αθηνάς ο Δίας κήρυξε το τέλος του αγώνα και είπε στους άλλους θεούς να κρίνουν σε ποιον από τους δυο θεούς να δοθεί η πόλη. Συγχρόνως ζήτησαν τη μαρτυρία και τη γνώμη του Κέκροπα. Αυτός από το βράχο ψηλά έριξε μια ματιά γύρω, αλλά όπου να γύριζε, τα μάτια του αντίκριζαν αλμυρό νερό, τις θάλασσες που από παντού έζωναν τη χώρα. Το δέντρο όμως που είχε κάνει η Αθηνά να φυτρώσει ήταν το πρώτο που φύτρωσε σε όλη τη χώρα και ήταν συνάμα για την πόλη η υπόσχεση για δόξα και ευτυχία. Για αυτό ο Κέκροπας θεώρησε πως το δώρο της Αθηνάς ήταν πιο χρήσιμο και έτσι της δόθηκε η κυριαρχία της πόλης.

Ηρακλής και ο μύθος της Ελιάς

Ο Πίνδαρος ισχυρίζεται ότι ο Ηρακλής, ο γνωστός ήρωας της ελληνικής μυθολογίας, καθώς επέστρεφε στην Ελλάδα μετά την ολοκλήρωση των άθλων του έφερε μαζί του από τους Υπερβόρειους την αγριελιά και την φύτευσε στην Ολυμπία. 

Από αυτή την ελιά κατασκευάζονταν τα στεφάνια των Ολυμπιονικών. 

Σ' ένα αφιερωματικό επίγραμμα, κάποιος Διονύσιος αφιερώνει ένα ρόπαλο 

στον Ηρακλή με την επιγραφή: 

«Ηρακλή, εσύ που πατάς το βραχώδες έδαφος της Οίτης και τον μεγάλων δασών που καλύπτουν τις κορυφές, ο Διονύσιος σου αφιερώνει αυτό το ρόπαλο που έκοψε με το κλαδευτήρι του από μια αγριελιά». 

Ο Ηρακλής κρατούσε πάντα ένα ρόπαλο με το οποίο αντιμετώπιζε τους κινδύνους και νικούσε κάθε φορά. Το είχε κόψει από μια αγριελιά που είχε βρει κοντά στο Σαρωνικό κόλπο. 

Θεραπευτικές Ιδιότητες της Ελιάς

Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής, πίστευε στις θεραπευτικές ιδιότητες του ελαιόλαδου. Αναφερόταν σε αυτό σαν την «ιδανική θεραπεία». Αναφέρει περίπου60 φαρμακευτικές χρήσεις της ελιάς για τη θεραπεία ασθενειών και παθήσεων.

Οι αρχαίοι Έλληνες θεραπευτές χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο για να επουλώσουν πληγές, για να θεραπεύσουν την αϋπνία, τη ναυτία, τη χολέρα. 

Επίσης το χρησιμοποιούσαν για να ενυδατώσουν και να μαλακώσουν το δέρμα τους ή το έβαζαν στα μαλλιά τους για να είναι υγιή και λαμπερά. 

Οι σύγχρονοι επιστήμονες πιστεύουν ότι βοηθά τις λειτουργίες του εγκεφάλου, των εσωτερικών μας οργάνων και ιδιαίτερα της καρδιάς, αφού προλαβαίνουν και παίρνουν τη θέση από τα βλαβερά ζωικά λίπη, τα οποία είναι υπεύθυνα για τη συγκέντρωση λίπους στην καρδιά και οδηγούν στο έμφραγμα. 

Η ελιά στον αθλητισμό

Πηγές αναφέρουν ότι οι έξι πρώτες Ολυμπιάδες είχαν ως έπαθλο ένα μήλο.
Μετά καθιερώθηκε ως έπαθλο των Ολυμπίων ο κότινος, το στεφάνι από κλαδί της ιερής αγριελιάς που είχε βλαστήσει έξω από τον οπισθόδομο του ναού του Δία στην Ολυμπία.

Στα Παναθήναια σημαντικό ρόλο έπαιζε η ελιά του Ερεχθείου, αλλά και τα στέφανα που φτιάχνονταν με τα κλαδιά της. Στην ιερή πομπή στους δρόμους της Αθήνας συμμετείχαν οι θαλλοφόροι, γέροντες ωραίοι και ευθυτενείς, που κρατούσαν στα χέρια τους κλάδους ελαίας.

Το ελαιόδεντρο ήταν πραγματικά ένα θείο δώρο για τους αρχαίους Έλληνες. Πέραν της συμβολικής του σημασίας, η συμβολή του στον πρακτικό, καθημερινό δημόσιο και ιδιωτικό βίο, ήταν εξίσου σημαντική.
Ήδη από τους αρχαϊκούς χρόνους, είχε δημιουργηθεί ένα δίκτυο διακίνησης , κυρίως ελαιολάδου, σε όλες τις περιοχές της μεσογειακής λεκάνης, γεγονός που συνέβαλε στην ευμάρεια των πόλεων που το εμπορεύονταν.
Από την άλλη πλευρά , οι καρποί και το λάδι, αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινής  διατροφής. Ο Αριστοφάνης μας πληροφορεί ότι οι ελιές και το λάδι, μαζί με το ψωμί, το τυρί, το κρασί και το αλάτι αποτελούσαν τα βασικά αγαθά της διατροφής.
Ωστόσο η χρήση των παραγώγων του ελαιοδέντρου, με κυριότερο το λάδι, ήταν ποικίλη , καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αναγκών και επαγγελμάτων.
Έτσι το ελαιόλαδο εκτός από την μαγειρική , χρησιμοποιούνταν ευρέως ως φωτιστική υλη στα λυχνάρια, ενώ αποτελούσε ιδανικό λιπαντικό για την συντήρηση του ελεφαντοστού, του μετάλλου και του δέρματος, καθώς και για την καλύτερη λειτουργία των μεταλλικών και ξύλινων μηχανισμών.  Επίσης χρησιμοποιούνταν ως καλλυντικό καθημερινής χρήσης καθώς το θεωρούσαν ιδανικό για την προστασία του δέρματος από τον ήλιο και το κρύο. Μάλιστα, αναμεμειγμένο με αρωματικές ουσίες, χρησίμευε για την επάλειψη του σώματος και των μαλλιών, μετά το λουτρό.
Από πολύ νωρίς, διαπιστώθηκαν και οι θεραπευτικές ιδιότητες του ελαιολάδου, γεγονός που τεκμηριώνεται από την πληθώρα των φαρμακευτικών του  χρήσεων, που έχουν διασωθεί στον Ιπποκράτειο Κώδικα.